John Berger

2017 mei, olieverf op papier, 55 x 65 cm


‘Zien gaat vooraf aan woorden.

Het kind kijkt en herkent, voordat het kan praten.’


Januari jl. hoorde ik dat John Berger was overleden. Kranten beschreven hoe breed getalenteerd hij was: schrijver, filosoof, schilder, criticus, televisiepresentator, essayist, theatermaker, dichter en filmer.

Ik herinnerde mij een SUN-schrift over beeldcultuur van zijn hand en vond het nog in mijn boekenkast. ‘Anders zien’ was de titel, verschenen in 1974. In gedachten was ik weer terug in mijn studietijd.

Berger maakte mij destijds duidelijk dat de vanzelfsprekendheid van kijken niet zo vanzelfsprekend is. Een inzicht dat van blijvende waarde voor mij geworden is. Jos Swiers beschrijft in zijn reacties op verschillende van mijn recente schilderijen een aantal aspecten daarvan. John Berger ging in ‘Anders zien’ een stap verder door uit te leggen hoe ‘beeldcultuur’ vaak bepaalde gangbare belangen dient. 

Bergers dood maakte dat ik zijn boek nogmaals doorbladerde. Net als ruim 40 jaar geleden raakte ik weer zo geboeid, dat ik in een tweedehandsboekwinkel zijn trilogie ‘De vrucht van hun arbeid’ aanschafte. Zijn liefde voor het platteland die hij daarin weergeeft, komt ook zeer tot uiting in het gedicht in bijgaand filmpje. https://www.youtube.com/watch?v=xRSzmj5_IFI

Als vanzelfsprekend werd ik geïnspireerd om Berger in bijgaande portretten te ‘verbeelden’. Eén met olieverf in zwart-wit, in de sfeer van de Verkerke-affiches uit die tijd, en een met acryl in verschillende blauwtinten.

Vriendelijke groeten, 
Bert 

2 thoughts on “John Berger

  1. Beste Jos,
    Mooi jullie ‘archeologie’ naar beide werken van John Berger! En laat ik je maar direct uitsluitsel geven: het is geen olieverfschilderij, maar wel een tekening met oilbar op papier. Oilbar is olieverf in stickvorm waar je uitstekend mee kunt tekenen. Je conclusie klopt dus: ik heb John Berger getekend in olieverf.
    Hartelijke groet,
    Bert

  2. Kortsluiting
    ‘Zien gaat vooraf aan woorden” is een deel van het citaat dat Bert Megens heeft geplaatst bovenaan zijn mailing bij de 2 nieuwe portretten die hij heeft gemaakt van John Berger. Wat een waarheid. Want ik zie meteen een tekening en een schilderij. Ik lees verder en daar staat over beide portretten: Eén met olieverf in zwart-wit, in de sfeer van de Verkerke-affiches uit die tijd, en een met acryl in verschillende blauwtinten. Kortsluiting in mijn hoofd is het gevolg. Olieverf in zwart-wit? Mijn ogen weigeren dit te accepteren. Dan maar even de proef op de som genomen.
    De beide afbeeldingen gaan in een fotobewerkingsprogramma en alle toevoegingen behalve zwart-wit gaan er uit. Bovendien krijgen ze een aanzienlijke vergroting naar 400%. Wat je dan ziet is prachtig: mooie penseelstreken in de oorsponkelijke blauwtintenversie; Stippen en strepen bij de andere. Geen penseelindicatie te vinden. Tijd voor de expert.
    De door mij benaderde expert krijgt alleen de zwart-wit afbeelding met de vraag: in wat voor techniek is deze afbeelding vervaardigd en valt er misschien nog wat meer over te zeggen?
    Het antwoord is duidelijk: dit is een tekening. En als toevoeging: ‘Verder is de tekening gemaakt op papier met een wat grove grein, gezien de openheid en transparantie van de lijnen. Bovendien denk ik dat de tekening gemaakt is naar een foto als ik kijk naar het ontbreken van details onderzijde neus en bij de mond. Ook bij de ogen zou bij een tekening naar het leven net meer detail zichtbaar zijn’.
    Dat is mooi en goed gezien van die expert. Vooral ook omdat ik zo de kortsluiting in mijn hoofd op kan heffen. Maar wat als de maker alsnog meldt: jullie hebben het mis. Het is weldegelijk een olieverfschilderij. Dan rest slechts deze conclusie: Bert kan tekenen in olieverf.

    Jos Swiers
    17 mei 2017

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.