2026, Charles Darwin, acryl op paneel, 50 x 60 cm
foto: Gijs Heuff.
Tijdens het schilderen van dit portret van de beroemde wetenschapper Charles Darwin (1809-1882) las ik twee boeken over hem. Het eerste was zijn autobiografie (1876) [1] en het tweede, van recentere datum (2018), ‘Darwins Engelen’ [2].
Darwin werd geroemd om zijn evolutietheorie, dat wil zeggen voortplanting op basis van de meeste kansrijke erfelijke eigenschappen. Hij werd er ook om verguisd door de mensen die vonden dat dit in strijd was met het bijbelse scheppingsverhaal.
Vlak voor zijn dood, had Darwin nog tijd om een autobiografie te schrijven. Erg leuk te lezen hoe hij zichzelf als kind beschrijft: een ondernemend joch, niet zo gelukkig op school en al jong een verzamelaar van schelpen en blaadjes. Later ontpopten ook zijn eigen kinderen zich als verzamelaars in het veld en werkten zij mee als zijn assistenten in het lab. Niet zelden werd Darwin daarbij verrast door nieuwe data die zij hem aanleverden en die hij gebruikte in zijn publicaties. De autobiografie is een vlot geschreven zelfportret, het boeide me van het begin tot het eind.
Vanuit een heel ander perspectief wordt Darwin beschreven in ‘Darwins Engelen’ (2018, Tessa van Dijk en Norbert Peeters). Hoofdpersonen zijn de tien voornaamste vrouwelijke wetenschappers van die tijd; vrijdenkers die zich niets aantrokken van het Victoriaanse vrouwelijk rolmodel en binnen het mannelijk bolwerk hun onderzoekswerk deden. Darwin had veel waardering voor deze collega-natuurgeleerden en onderhield met hen een uitvoerige correspondentie over hun observaties en bevindingen. Zoals de omschrijving op het boekomslag luidt: ‘gedurende zijn wetenschappelijke carrière plaatst de Britse bioloog Charles Darwin zich als een spin midden in het web van de levenswetenschappen’. Interessant om ook hier te lezen hoe grootse ontdekkingen in de geschiedenis niet alleen door één specifiek persoon tot stand komen, maar zeker ook hun oorsprong vinden in onderzoek en kennisbijdragen van anderen.
Tijdens het lezen realiseerde ik mij hoe wij staan op de schouders van de mannen en vrouwen die ons voorgingen. Het was dit besef én de prachtige aansprekende ‘kop’ die mij deden besluiten bovenstaand portret met plezier te schilderen.
Bert Megens