Breyten Breytenbach

Eind november 2024 overlijdt Breyten Breytenbach op 85-jarige leeftijd. Zuid Afrikaanse dichter, schrijver, schilder en fel tegenstander van apartheid. In de zestiger jaren verhuist hij naar Parijs waar hij trouwt met zijn geliefde, de Frans-Vietnamese Yolande Ngo Thi Hoang Lien. De rassenwetgeving in zijn geboorteland beschouwt een gemengd huwelijk als een misdaad, teruggaan naar Zuid-Afrika is geen optie meer. 

In Frankrijk blijft hij actief als bestrijder van apartheid. Als hij in 1975 toch naar zijn geboorteland gaat, wordt hij, verdacht van terrorisme en hoogverraad, opgepakt en veroordeeld tot negen jaar cel, waarvan hij een groot deel in eenzame opsluiting doorbrengt. Na internationale protesten komt hij na zeven jaar vrij waarna hij weer teruggaat naar Parijs en van president Mitterrand het Franse staatsburgerschap ontvangt.

De veroordeling en gevangenneming van Breytenbach kreeg ik in Nederland zijdelings mee. Ik studeerde toen Economie in Tilburg en besloot tijdens de afronding daarvan één jaar kunstacademie in Arnhem te gaan volgen. Zowel Breytenbachs interesse in het Marxisme als zijn achtergrond als schilder wekten mijn aandacht.

Zijn overlijdensbericht bracht mij ertoe om werk van hem te herlezen. Op YouTube zocht ik naar filmfragmenten van interviews en lezingen. Eén beeld vormde de aanleiding voor dit schilderij, ook al wordt het karakteristieke langwerpige beeld van zijn gezicht ietwat verkort door het lage standpunt van de opname.

Het meest heb ik genoten van het eerste verhaal in zijn boek ‘Boom achter de maan’ (Van Gennep) over zijn kinderjaren zoals een groot deel van zijn werk uit het Zuid-Afrikaans vertaald door Adriaan van Dis en Jan Louter. ‘Lange meanderende zinnen, surrealistische en groteske taferelen, het spel met beeldassociaties ‘ zijn op dit eerste verhaal volledig van toepassing.

Breyten Breytenbach, met veel plezier voerde hij me terug naar mijn jeugd en heb ik menig uur met genoegen aan dit schilderij mogen werken.

Groet, Bert